*थोरले बाजीराव पेशवे* 

  थोरले बाजीराव पेशवे हे मराठा साम्राज्याच्या इतिहासातील सर्वात पराक्रमी, दूरदर्शी आणि यशस्वी सेनानी म्हणून ओळखले जातात. त्यांचे पूर्ण नाव बाजीराव बल्लाळ भट असे होते. त्यांचा जन्म १८ ऑगस्ट १७०० रोजी नाशिक जिल्ह्यातील दुबेरे येथे झाला. त्यांचे वडील बाळाजी विश्वनाथ हे मराठा साम्राज्याचे पहिले पेशवे होते. त्यांच्या निधनानंतर इ.स. १७२० मध्ये अवघ्या वीसाव्या वर्षी बाजीराव यांची पेशवेपदी नियुक्ती झाली.

बाजीराव हे अत्यंत धाडसी, चपळ आणि कुशल युद्धनीतीकार होते. त्यांनी शत्रूला थेट सामोरे जाण्याऐवजी वेगवान घोडदळाच्या साहाय्याने अचानक हल्ले करण्याची रणनीती अवलंबली. त्यांच्या नेतृत्वाखाली मराठा साम्राज्याचा विस्तार महाराष्ट्राबाहेर मालवा, बुंदेलखंड, गुजरात आणि दिल्लीपर्यंत झाला. पालखेडच्या युद्धात त्यांनी निजामाचा पराभव करून आपल्या लष्करी कौशल्याची प्रचिती दिली. तसेच बुंदेलखंडचे महाराजा छत्रसाल यांना मदत करून मराठ्यांचे उत्तर भारतातील स्थान अधिक बळकट केले.

बाजीराव यांनी आपल्या संपूर्ण कारकिर्दीत अनेक मोहिमा यशस्वीरीत्या पार पाडल्या. त्यांनी एकूण 41 लढाया लढल्या. ते जगातील एकमेव योद्धा आहेत ते संपूर्ण कारकिर्दीत एकही लढाई हरले नाहीत. त्यांच्या नेतृत्वाखाली मराठा सैन्याने अनेक महत्त्वपूर्ण विजय मिळवले आणि त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांना कोणत्याही मोठ्या युद्धात पराभव स्वीकारावा लागला नाही, अशी ऐतिहासिक परंपरा आहे. त्यांच्या पराक्रमामुळे मराठा साम्राज्य भारतीय उपखंडातील एक प्रभावशाली सत्ता बनले.

बाजीराव यांच्या वैयक्तिक जीवनात काशीबाई या त्यांच्या पत्नी होत्या. तसेच मस्तानी यांच्याशी असलेल्या त्यांच्या नात्यामुळे ते इतिहासात विशेष चर्चिले जातात. या नात्यामुळे त्यांना अनेक सामाजिक आणि कौटुंबिक अडचणींनाही सामोरे जावे लागले.

ते पहिले राजकारते, ज्यांनी आपल्या सैनिकांसाठी निवृत्ती वेतन योजना सुरु केले.

२८ एप्रिल १७४० रोजी मध्य प्रदेशातील रावेरखेडी येथे त्यांचे निधन झाले. अल्पायुष्यातच त्यांनी मराठा साम्राज्याला अभूतपूर्व यश मिळवून दिले. त्यांच्या शौर्य, नेतृत्वगुण, दूरदृष्टी आणि युद्धकौशल्यामुळे थोरले बाजीराव पेशवे यांचे नाव भारतीय इतिहासात अजरामर झाले आहे. आजही ते मराठा साम्राज्याचे महान सेनानी आणि प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्व म्हणून स्मरणात आहेत.